10 ciekawostek o niklu – gdzie występuje i dlaczego jest tak ważny?

10 ciekawostek o niklu

Poznaj 10 ciekawostek o niklu, które pozwolą Ci lepiej zrozumieć, dlaczego ten pierwiastek jest obecny w przedmiotach codziennego użytku, przemyśle i elektromobilności. Dowiedz się, jakie ma właściwości, gdzie się go wydobywa i czemu budzi zainteresowanie inwestorów.

1. Skąd pochodzi słowo nikiel?

Słowo nikiel pochodzi od niemieckiego Kupfernickel, które na polski możemy przetłumaczyć jako „diabelska miedź”. Takiego określenia stosowali średniowieczni górnicy, którzy spodziewali się, że wydobywają miedź. Jednak w obróbce okazywało się, że kruszec zachowuje się zupełnie inaczej i jest bezużyteczny. Winę o to obarczano złego ducha kopalń Nicka.

Dopiero szwedzki chemik Axel Fredrik Cronstedt wyizolował z rudy ten metal w 1751 roku. Wraz z tym odkryciem skrócił nazwę do nickel.

Nikiel to pierwiastek z grupy metali przejściowych. Charakteryzuje go srebrzystobiała barwa, odporność na utlenianie, wysoka trwałość, twardość i wytrzymałość oraz bardzo dobrze łączy się z innymi metalami np. chrom, miedź, żelazo, czy kobalt.

Choć początkowo nikiel był traktowany jako problematyczny metal, dziś wiadomo, że jest jednym z ważniejszych surowców dla nowoczesnej gospodarki. Jego właściwości fizyczne i chemiczne sprawiają, że ma szerokie zastosowanie w przemyśle.

2. Bez niklu jako stopu nie byłoby stali nierdzewnej

Jednym z najważniejszych zastosowań niklu jest produkcja stali nierdzewnej. Jego dodatek do stopu żelaza i chromu bezpośrednio wpływa na strukturę materiału, zwiększając wytrzymałość, plastyczność oraz odporność na korozję. Bez odpowiedniej zawartości niklu stal nie spełniałaby parametrów wymaganych w nowoczesnym przemyśle.

Ilość niklu w stali zależy od jej przeznaczenia. Najczęściej spotykane rodzaje zawierają od kilku do kilkunastu procent niklu. Dzięki stabilizacji struktury stali nikiel sprawia, że materiał jest odporny na działanie wilgoci, kwasów i zmiennych warunków środowiskowych.

To sprawia, że zapotrzebowanie na nikiel jest bardzo szerokie, bo można go wykorzystać m.in. w przemyśle:

• elektronicznym,
• chemicznym,
• spożywczym,
• energetycznym.

Oznacza to, że zapotrzebowanie na nikiel jest silnie powiązane z globalną produkcją stali nierdzewnej.

3. Nikiel występuje także w… meteorytach

Czy wiesz, że nikiel występuje nie tylko w złożach na Ziemi? Ten metal jest obecny w meteorytach, które spadają na naszą planetę.

Co ciekawe, jego zawartość w kosmicznych kamieniach jest dużo wyższa niż w ziemskich rudach. Stężenie niklu wynosi powyżej 4%.

Meteoryty żelazne składają się przede wszystkim ze stopu żelaza i niklu. Razem mogą tworzyć takie minerały jak taenit i kamacyt, które różnią się od siebie ilością niklu.

Z punktu widzenia nauki nikiel w meteorytach dostarcza cennych informacji o procesach, które zachodziły w początkach Układu Słonecznego. Można z nich odczytać charakterystyczne wzory figur, które są dowodem na powolne stygnięcie w kosmosie.

Dennis Ariel / Pexels

4. Gdzie znajdują się największe złoża niklu na świecie?

Największa złoża niklu znajdują się poza Europą, a dokładniej w Azji, Oceanii i Australii. Ich rozmieszczenie wpływa na rynek surowców.

Największe wydobycie niklu na świecie mają takie państwa jak:

• Indonezja jest globalnym liderem i ma jedne z największych kopalni tego surowca na świecie. Odpowiadają za ponad 60% dostaw niklu.
• Filipiny odpowiadają za około 9% globalnej produkcji.
• Rosja może pochwalić się wysoką jakością wydobywanego surowca. Rocznie produkuje niecałe 6% w skali świata.
• Kanada jest ważnym producentem dla Ameryki Północnej, jednak odpowiada za 3,5% wydobycia.
• Chiny są ważnym producentem po Indonezji i Filipinach dla Azji. Globalnie pozyskują około 3,3% niklu.
• Australia ma dostęp do dużych złóż i jest krajem rozwiniętym pod kątem infrastruktury górniczej. Wydobywają około 3% rocznie.
• Nowa Kaledonia to francuskie terytorium zamorskie może pochwalić się największymi zasobami niklu w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Odpowiadają za około 3% wydobycia.
• Brazylia jej znaczenie rośnie dopiero na tym rynku. Wydobywa 2% niklu na świecie.

Takie rozmieszczenie złóż sprawia, że rynek niklu jest silnie uzależniony od decyzji politycznych, regulacji eksportowych i lokalnych procesów wydobywczych. Przykładem jest Indonezja, która poprzez ograniczenia eksportu rudy wpływa na światowe ceny i zapotrzebowanie na nikiel przetwarzany lokalnie.

5. Kto jest największym producentem niklu?

Obecnie największym producentem niklu jest Indonezja. W 2024 roku pozyskała 2,2 mln ton niklu. Co więcej, ten kraj zajmuje się także przetwarzaniem tego metalu na miejscu na potrzeby przemysłu stalowego i bateryjnego.

Warto odróżnić wydobycie niklu od jego produkcji przemysłowej. Część krajów koncentruje się na eksporcie surowej rudy, inne za to na wytwarzaniu półproduktów i niklu rafinowanego. Dla rynku oznacza to różne poziomy marż i inne znaczenie strategiczne.

6. Nikiel to ważny metal w rozwoju elektromobilności

Nikiel jest jednym z niezbędnych metali do produkcji nowoczesnych baterii litowo-jonowych stosowanych w samochodach elektrycznych. Dzięki niemu można zwiększać pojemność energetyczną akumulatorów. Przekłada się to bezpośrednio na dłuższy zasięg pojazdów na jednym ładowaniu.

W praktyce nikiel jest wykorzystywany w katodach baterii typu NMC (nikiel–mangan–kobalt) oraz NCA (nikiel–kobalt–aluminium). Im wyższy udział niklu w składzie, tym większa gęstość energii baterii i lepsza efektywność kosztowa w długim okresie. Z tego powodu producenci baterii systematycznie zwiększają zawartość niklu, jednocześnie ograniczając udział droższego kobaltu.

Nie każdy nikiel nadaje się jednak do zastosowań bateryjnych. Elektromobilność wymaga metalu o bardzo wysokiej jakości, co ogranicza dostępność surowca i podnosi znaczenie producentów zdolnych do jego przetwarzania.

7. Ceny niklu potrafią być wyjątkowo zmienne

Nikiel jest jednym z tych metali przemysłowych, których cena wyjątkowo szybko się zmienia. Wynika to przede wszystkim z ograniczonej podaży, koncentracji produkcji w kilku krajach i rosnącego popytu. Dlatego nawet niewielkie zakłócenia w wydobyciu albo przetwarzaniu mogą prowadzić do gwałtownej zmiany kursu niklu.

Na zmienność cen niklu często mają wpływ m.in.:

• poziom globalnej produkcji stali nierdzewnej,
• wydobycie niklu i decyzje regulacyjne producentów (a szczególnie Indonezji),
• koszty energii i przetwarzania,
• popyt ze strony sektora wytwarzającego baterie i elektroniki,
• sytuacja na rynkach finansowych (w tym spekulacja kontraktami terminowymi).

Rynek niklu szybko reaguje na informacje dotyczące ograniczenia eksportu, problemy logistyczne. Nagły wzrost zapotrzebowania może w krótkim czasie zmienić relację popytu do podaży.

Z punktu widzenia inwestora nikiel oferuje potencjał zysku, ale wiąże się z podwyższonym ryzykiem. Dlatego sprawdza się dobrze jako dywersyfikacja portfela inwestycyjnego, ale nie jako jedyne aktywo surowcowe.

Sprawdź aktualne kursy metali szlachetnych

8. Czy nikiel naprawdę jest szkodliwy dla organizmu człowieka?

Nikiel w organizmie występuje naturalnie w niewielkich ilościach. Dlatego jest traktowany jako mikroelement, który bierze udział w procesach metabolicznych tłuszczów, funkcjonowania enzymów i stabilizacji kwasów nukleinowych.

Najczęstszy problem dotyczy tego, że ten metal jest silnym alergenem i u osób z nadwrażliwą skórą może powodować uczulenia. Alergia na nikiel może powodować kontaktowe zapalenie skóry, które objawia się:

• swędzeniem i zaczerwienieniem skóry,
• wysypką w miejscu kontaktu,
• pęcherze lub łuszczenie się naskórka.

Uczulenie na nikiel dotyczy głównie kontaktu ze skórą, a nie jego spożycia. Reakcje pojawiają się po kontakcie z przedmiotami zawierającymi nikiel, zwłaszcza noszonymi bezpośrednio na ciele.

Niestety dla osób uczulonych nikiel występuje w wielu przedmiotach codziennego użytku np.:

• biżuterii,
• guzikach,
• paskach,
• sztućcach,
• klamrach,
• zamkach błyskawicznych.

Dlatego zastosowanie niklu zostało objęte regulacjami ograniczającymi jego stężenia. Szczególnie w tych, które mogą mieć długotrwały kontakt ze skórą.

Enes Kutlu / Pexels

9. Czy w nikiel można inwestować na giełdzie?

Tak, w nikiel można inwestować na giełdzie. Jest metalem notowanym na światowych giełdach surowcowych. Jako inwestor masz zatem kilka opcji o różnym poziomie ryzyka.

Najpopularniejszymi sposobami inwestowania w nikiel są:

1. Kontrakty terminowe (futures) to instrumenty pochodne, które sprawdzą się dla doświadczonych inwestorów. Są one dostępne m.in. na London Metal Exchange (LME).
2. ETF-y i ETN-y na nikiel, czyli fundusze giełdowe dają pośrednią ekspozycję na ceny niklu bez konieczności handlu kontraktami. Dzięki temu są to prostsze w obsłudze instrumenty. Jednak nadal trzeba mieć na uwadze, że są narażone na zmienność rynku i koszty rolowania instrumentów bazowych.
3. Akcje spółek wydobywczych to kolejny pośredni sposób na udział w rynku. Papiery wartościowe firm zajmujących się wydobyciem niklu, mają tę zaletę, że nie zależą wyłącznie od ceny jednego metalu. Co więcej, dochodzą też kwestie rozwoju danej spółki oraz sposób zarządzania nią.

Nikiel może być interesującym dodatkiem do portfela dla osób, które potraktują taką inwestycję jako dywersyfikację, interesują się długoterminowymi trendami przemysłowymi oraz rozumieją ryzyko zmienności cen. Jednak warto podkreślić, że to nie jest instrument typu „kup i zapomnij”. Inwestowanie w nikiel wymaga śledzenia danych makroekonomicznych i decyzji największych producentów.

Aby Twoja inwestycja była jak najbardziej opłacalna, zwróć uwagę na takie kwestie jak:

• globalne zapotrzebowanie na stopy niklu,
• koncentracji produkcji w kilku krajach,
• wahania cen,
• cykle surowcowe.

10. W jakich przedmiotach jest nikiel?

Możemy nie zwracać na to uwagi, ale nikiel jest powszechni obecny w naszym otoczeniu. Wynika to z właściwości niklu, czyli tego, że jest odporny na korozję, trwały, świetnie nadaje się na powłoki ochronne i dobrze łączy się z innymi stopami metali.

Nikiel możesz znaleźć m.in. w:

• taniej biżuterii,
• elementach odzieży (np. guzikach, zamkach błyskawicznych),
• oprawki okularów,
• klamki i armatura łazienkowa,
• naczyniach i sztućcach ze stali nierdzewnej,
• monetach wykonanych ze stopu miedzi i niklu.

Osoby, które wiedzą, że mają nadwrażliwość na ten metal, powinny szczególnie uważać, jak długo korzystają z przedmiotów zawierających ten alergen. Długotrwały kontakt skóry może prowadzić do alergii kontaktowej na nikiel.

Nikiel jest szeroko rozpowszechniony zarówno w przedmiotach codziennego użytku, jak i w zaawansowanych zastosowaniach technologicznych. To właśnie ta powszechność sprawia, że metal ten ma tak duże znaczenie gospodarcze i przemysłowe. Z tego względu produkty mające stały kontakt ze skórą podlegają regulacjom ograniczającym uwalnianie niklu.