Czym jest FOMO przy inwestowaniu na giełdzie i w życiu ? Dlaczego początkujący inwestor kupuje w panice na górce? 

Czym jest FOMO (Fear Of Missing Out)? Definicja i psychologia zjawiska

FOMO to skrót od angielskiego fear of missing out, czyli dosłownie strach przed tym, że coś nas omija: coś ważnego, ciekawego lub potencjalnie korzystnego. Osoba doświadczająca FOMO czuje silną presję, aby natychmiast wziąć udział w jakimś wydarzeniu, trendzie lub okazji, na przykład inwestycyjnej. I jak można się domyślić, prowadzi to do podejmowania pochopnych decyzji pod wpływem emocji, co, jak dobrze wiemy, szczególnie na giełdzie często kończy się stratami. 

Niech Twoja następna inwestycja będzie epicka
Oszczędź do 50% na InvestingPro SPRAWDZAM

Skąd bierze się strach przed utratą okazji?

FOMO to nie wymysł XXI wieku — jest głęboko zakorzenione w naszej biologii. Kiedy nasi przodkowie schodzili z drzewa, strach przed pominięciem stanowił ważny element strategii przetrwania. Wyobraź sobie: żyjesz w małej społeczności zbieracko-łowieckiej. Zdobywacie pożywienie wspólnymi siłami, np. polując na mamuta. Razem poszukujecie nowych źródeł pożywienia. Wspólnie się bronicie przed tygrysami szablozębnymi. Co by się stało, gdybyś nagle został wykluczony ze społeczeństwa? Z bardzo dużym prawdopodobieństwem nie przetrwałbyś w surowym środowisku zbyt długo: nie zdobędziesz pożywienia, nie masz się gdzie schronić przed drapieżnikami… 

Nasze mózgi zostały tak zaprogramowane, by za wszelką cenę nie znaleźć się poza obrębem „stada”.

Badania z użyciem rezonansu magnetycznego pokazują, że wykluczenie społeczne aktywuje część tych samych obszarów mózgu, które biorą udział w przetwarzaniu bólu fizycznego — m.in. przednią część zakrętu obręczy, związaną z emocjonalnym komponentem bólu.

Czyli to nie tak, że kupujesz kryptowaluty i akcje tylko pod wpływem emocji i chciwości: Twój mózg robi wszystko, by przekonać Cię do tej decyzji. To faktycznie Cię „boli”, kiedy nie możesz dołączyć do stada (nawet tego inwestycyjnego). 

Kto najczęściej ulega FOMO?

Nie da się ukryć, że niektóre osoby są bardziej podatne na FOMO, niż inne. Są to przede wszystkim:

• Pokolenie Z i Millenialsi, czyli osoby wychowane z ekranem w ręku, których życie społeczne w dużej części toczy się w świecie wirtualnym. Są zalewani ciągłymi starannie wybranymi, wyidealizowanymi urywkami z życia innych (wakacje, awanse, luksusowe zakupy). A to sprawia, że ciągle dążą do tego, by nie pozostać w tyle, by nie być gorszym. 
• Osoby o niskim poczuciu własnej wartości, których dobre samopoczucie zależy od tego, jak widzą ją inni. 
• Ludzie naturalnie skłonni do zamartwiania się, odczuwające silny lęk społeczny.
• Początkujący inwestorzy. Na rynkach finansowych podatność na FOMO jest odwrotnie proporcjonalna do doświadczenia. Kiedy nowicjusz widzi, że inni chwalą się trzycyfrowymi stopami zwrotu, włącza się chciwość połączona z paniką, że właśnie tracą okazję życia. Kończy się to tym, że kupują dokładnie wtedy, gdy jest najdrożej.

FOMO w inwestowaniu: Jak pod wpływem FOMO rujnujesz swój portfel inwestycyjny?

FOMO może nas wpędzić w niezłe kłopoty, szczególnie w kwestii inwestowania. Zła decyzja może Cię kosztować realne pieniądze, a nawet ich całkowitą utratę, czego nieraz byliśmy świadkiem, chociażby na rynku kryptowalut. Pamiętasz FOMO na TerraLuna? W kwietniu 2022 roku cena 1 coina wynosiła około 120 dolarów. Miesiąc później, w maju 2022 r. w zaledwie kilka dni spadła niemal do zera. Kto wtedy kupił na szczycie, nie miał już szans na odzyskanie swoich pieniędzy. 

Wykres kryptowaluty TerraLuna, źródło: Coingecko

Typowe objawy FOMO na giełdzie i rynku kryptowalut

Chorobie lepiej zapobiegać, niż walczyć i podobnie jest z FOMO. Pierwszym krokiem, by nie kupować na giełdzie pod wpływem instynktu stadnego, jest wiedza, jak rozpoznać sygnały FOMO na rynku.

• Kupowanie na szczycie. Kupujesz aktywa tylko dlatego, że ich cena gwałtownie rośnie. Ignorujesz analizę, wycenę i ryzyko, bo boisz się, że przegapisz odjeżdżający pociąg. 
• Ciągłe sprawdzanie notowań. Wiele razy dziennie sprawdzasz notowania. Zaczyna to wpływać na sen, koncentrację i codzienne funkcjonowanie.
• Łamanie zasad zarządzania ryzykiem. Inwestujesz pieniądze, które nie były na to przeznaczone, np. poduszkę finansową, oszczędności życia albo środki z kredytu.
• Szukanie tylko potwierdzenia własnej decyzji. Zamiast analizować ryzyko, czytasz wyłącznie treści, które utwierdzają Cię w przekonaniu, że dana inwestycja „musi jeszcze urosnąć”.
• Żal po sprzedaży z zyskiem. Nawet po udanej transakcji czujesz frustrację, jeśli cena dalej rośnie. Skupiasz się nie na zarobku, ale na tym, ile mogłeś jeszcze zyskać. 

Zapamiętaj starą, ale prawdziwą maksymę doświadczonych inwestorów: Gdy o danej spółce czy kryptowalucie zaczyna z entuzjazmem opowiadać taksówkarz czy fryzjer, to znak, że najwyższy czas sprzedawać. 

Owczy pęd a bańki spekulacyjne – historyczne przykłady

Anatomia każdej bańki spekulacyjnej jest identyczna.

1. Pojawia się innowacja, która ma „zrewolucjonizować rynek i odmienić świat”.
2. Wchodzi kapitał instytucjonalny: giganci inwestycyjni, banki, brokerzy.
3. Pojawia się euforia: nagłówki wszystkich gazet krzyczą o nowych milionerach, a do inwestowania namawiają nas znajomi, którzy nigdy wcześniej nie interesowali się rynkami finansowymi.
4. Wchodzi ulica, napędzana skrajnym FOMO. To zawsze jest sygnał ostrzegawczy, że załamanie jest blisko.

Oto kilka przykładów najbardziej spektakularnych baniek spekulacyjnych wszech czasów:

• Tulipomania (Holandia 1636-1637). Pierwsza udokumentowana bańka spekulacyjna — ceny rzadkich cebulek tulipanów urosły do absurdalnych poziomów, po czym rynek załamał się, gdy zabrakło kupujących.
• Bańka Dot-com (1995–2000). Internetowa gorączka wyniosła akcje spółek z końcówką „.com” lub przedrostkiem e- do absurdalnych poziomów, mimo że wiele z nich nie miało realnych przychodów. Po pęknięciu bańki NASDAQ stracił ok. 80% wartości.
• Bańka nieruchomości w USA (2007–2008). Wiara, że ceny domów zawsze rosną, napędziła masowe kredyty subprime i spekulacyjny zakup nieruchomości. Załamanie rynku doprowadziło do globalnego kryzysu finansowego.
• Hossa kryptowalut i NFT (2017, 2021). Krypto, ICO, NFT i meme coiny przyciągnęły tłumy inwestorów napędzanych FOMO. Ceny rosły głównie dzięki modzie, social mediom i obietnicy szybkiego zysku.

Dlaczego kupowanie „na górce” to najczęstszy błąd początkujących inwestorów?

Strach przed przegapieniem „okazji życia” prowadzi do impulsywnych zakupów, które najczęściej kończy się tym, że zamiast zarabiać na instrumentach finansowych, tracisz oszczędności. 

Paradoks inwestowania polega na tym, że prosta zasada „kupuj tanio, sprzedawaj drogo” często przegrywa z psychiką. Początkujący inwestorzy wchodzą na rynek zwykle wtedy, gdy jest już przegrzany — napędzani FOMO, medialnym szumem i historiami o szybkich zyskach.

Działa tu kilka mechanizmów:

• Drobni inwestorzy dowiadują się o „okazji” najczęściej na końcu, gdy smart money dawno zbudował pozycje.
• Kupowanie na szczytach wydaje się im bezpieczne, bo „wszyscy zarabiają”, podczas gdy wejście w dołku wymaga odwagi i działania wbrew tłumowi.
• Do tego dochodzi brak strategii — decyzję zastępuje impuls, zielony wykres i strach, że „pociąg zaraz odjedzie”

Popatrz, jaka jest różnica pomiędzy działaniem profesjonalnych inwestorów smart money, a „ubieraniem ulicy”.

FOMO w życiu codziennym: Presja otoczenia i social media

Iluzja idealnego życia – jak Instagram i TikTok napędzają nasze lęki?

To staje się już prawdziwym problemem naszych czasów. Codziennie media społecznościowe zalewają nas wyidealizowanymi zdjęciami szczęśliwych, bogatych ludzi. Wakacje co miesiąc. Ekskluzywne zakupy. Dania na zwykły obiad, które wyglądają jak z restauracji z gwiazdkami Michelin. Powrót do sylwetki sprzed porodu w miesiąc. Zdjęcia samych szczęśliwych chwil z dzieckiem.

Pod wpływem FOMO czujemy się gorsi. Zapominamy, że te zdjęcia to tylko urywek życia, zaaranżowane sceny, które mają za zadanie przyciągnąć followersów i wygenerować konkretne zyski. Też chcemy tak żyć. Też chcemy wakacji, pięknie urządzonego, zawsze idealnie czystego domu. Chcemy polędwicę wołową w porto z truflami zamiast schabowego z kartoflami na obiad. Nasze dzieci nie są idealne, sprawiają problemy. To napędza wewnętrzną frustrację, powoduje przewlekły stres. Tak naprawdę sami siebie unieszczęśliwiamy. 

Od FOMO do JOMO (Joy Of Missing Out) – radość z bycia tu i teraz